1. Hoe maakt de docent het onderwijs en daarmee de wereld duurzamer?
- CURRICULUM - Betrekt de SDG's in de lespraktijk of werkt samen met docenten van andere vakken
De docent heeft tijdens de cursus "Relatie tussen Religie, Mens en Natuur" nieuwe inzichten gedeeld met ons, studenten, waardoor we uitgedaagd worden na te denken over onze eigen bijdrage en invloed op het klimaat. Door zijn ambitie en passie wordt het op een erg prettige en open manier besproken.
Reactie Smedes:
Het Bachelor-vak “De Relatie tussen Religie, Mens en Natuur” dat ik doceer aan de Faculteit Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen van de Radboud Universiteit Nijmegen, is onderdeel van een module van drie vakken, waarin de klimaatverandering centraal staat en hoe inzichten vanuit theologie en religiewetenschappen ons wellicht verder kunnen helpen in reflecteren op deze problematiek.
In mijn vak begin ik met de beroemde these van Lynn White Jr., dat de huidige klimaatcrisis een resultaat is van historische, culturele en religieuze ontwikkelingen die ervoor hebben gezorgd dat de mens zichzelf als de kroon op de schepping is gaan zien en daar ook naar is gaan handelen. Dit heeft geleid tot uitputting van aardse bronnen en een enorme klimaat- en milieuproblematiek. Het idee is vervolgens om met de studenten te verkennen of een nieuw verhaal ook een alternatieve levenshouding op kan leveren. Dat nieuwe verhaal wordt verkend op basis van inzichten uit de natuurwetenschappen: over het ontstaan van de kosmos, het leven op aarde tot en met het ontstaan van de mens (het zogenaamde “Epos van Evolutie”). Uit die inzichten komt naar voren dat de mens tot in het diepst van haar wezen verknoopt is met alles wat leeft en met heel de kosmos. Dat roept verwondering op, maar ook een besef van nederigheid en nietigheid, en misschien maakt het ook onrustig. Via verschillende casussen wordt vervolgens gereflecteerd op die gevoelens en wordt de studenten taal aangereikt om die gevoelens te verwoorden. Die taal is o.a. afkomstig uit religieuze tradities, maar ook uit filosofisch-levensbeschouwelijke posities zoals animisme of religieus naturalisme.
2. Hoe betrekt de docent leerlingen en studenten actief bij duurzaam onderwijs?
Doordat we ons (als studenten) allemaal veilig genoeg voelden tijdens deze colleges, werden het altijd mooie gesprekken vanuit verschillende disciplines. Hij kwam tussen ons zitten, in plaats van staand voor de klas, en bespraken religieuze en filosofische houdingen.
Reactie Smedes:
Ik ben geïnspireerd door het zen-idee dat de mens altijd een “beginnersgeest” moet houden. Daarmee betekent expertise dat je als docent misschien meer hebt gelezen en je wat langer met bepaalde stof hebt beziggehouden. Het betekent ook dat je als docent niet boven de studenten staat, maar tussen hen in gaat zitten en het gesprek met hen aangaat. Ik heb geprobeerd om bepaalde kennis aan hen te communiceren, waarin mijn expertise naar voren komt, maar vervolgens ga ik tussen hen in zitten om met hen het gesprek aan te gaan over wat die kennis concreet betekent. Met name wat betreft dat laatste, ben ik immers ook gewoon een student onder de studenten. Niemand heeft het antwoord op de grote vragen van het leven, ik ook zeker niet. Maar de zoektocht naar die antwoorden maken we met ons allen.
3. Hoe helpt de docent leerlingen en studenten om zelf duurzame keuzes te maken en actie te ondernemen (handelingsperspectief)?
We konden tijdens de colleges ook onze eigen concrete acties, of gebrek aan, bespreken. En waar onze overtuigingen vandaan kwamen. Soms was het confronterend, maar het was altijd respectvol. Van kleine houdingen als moestuinen tot grote keuzes als stoppen met vliegen.
Reactie Smedes:
Wat ik in het college probeerde duidelijk te maken, is dat de grote problematiek, zoals de klimaatverandering, door de grootte ervan verlammend kan werken, maar dat dit niet betekent dat je als individu niets kunt doen. Een verandering in de wereld begint misschien met een verandering van houding. En die verandering ontstaat wellicht door nieuwe inzichten in hoe alles met alles samenhangt – ook hoe jij samenhangt met en dus ook invloed hebt op het geheel. Van daaruit werden inderdaad bepaalde zaken of levenskeuzes besproken, zoals vliegreizen of vegetarisme. De studenten durfden zich kwetsbaar op te stellen en ook zelf bepaalde ervaringen op tafel te leggen. Dit was ook voor mij als docent zeer waardevol, waarbij ik ook regelmatig met een brok in mijn keel zat.
4. Hoe inspireert de docent anderen binnen én buiten de school om actief mee te doen aan de verduurzaming van het onderwijs?
Je merkt zijn bevlogenheid en verwondering over de natuur en onze aarde. Zo bespraken we thema’s als het “Overview Effect”, waar astronauten vaak melding van maken, en hoe we dit respect en deze waardering terugvinden zonder de ruimte ingeschoten te hoeven worden.
Reactie Smedes:
Ik kan studenten niet de ruimte in schieten om het “Overview Effect” zelf te ervaren: de nietigheid en kwetsbaarheid van de kleine blauwe knikker die ons thuis is in een verder leeg heelal. Maar ik kan wel proberen om hun verbeeldingskracht te prikkelen, door hen iedere week een stapje mee te nemen en hen een kleine schakel aan te bieden. Gedurende de twaalf weken werd hen steeds duidelijker wat de koppeling tussen die schakels was en begonnen ze iets van het “Overview Effect” te ervaren. Het was duidelijk dat de studenten ook in hun dagelijks leven anders naar zaken gingen kijken.
5. Met wie werkt de docent buiten de school samen?
- Goede doelen
Hij werkt samen met andere auteurs, filosofen, politica en goede doelen, mbt tot dit thema. Hij is oa een dierenvriend en dat is te merken in zijn levenskeuzes.
Reactie Smedes:
Sommige mensen gaan protesterend de straat op. Dat is niet mijn stijl. Ik probeer op bescheiden schaal, al schrijvend en sprekend, een steentje bij te dragen. Ik heb o.a. het boek geschreven Thuis in de Kosmos: Het Epos van Evolutie en de vraag naar de zin van ons bestaan (Amsterdam University Press, 2018), wat uiteindelijk ook aan de basis lag van dit college. Met dit boek heb ik op mijn eigen manier en voor een breed publiek geprobeerd te laten zien hoe inzichten van de natuurwetenschappen over het ontstaan van de kosmos en het leven op aarde, laten zien hoe de mens met het totale universum verweven is. Via lezingen voor allerlei groepen probeer ik het gesprek hierover verder aan te gaan, om verdere bewustwording te creëren. Daarbij geef ik uitdrukkelijk ook aan hoe de inzichten zoals verwoord in mijn boek, ook een uitwerking in mijn eigen leven hebben gehad. “Bekering” tot een duurzame levensstijl is niet mijn doel, maar zeker wel bewustwording, bijvoorbeeld het besef dat ook géén keuze maken een keuze is.
6. Vertel waarom je deze docent waardeert en hoe deze docent jou inspireert in het verduurzamen van het onderwijs.
Taede A Smedes heeft mij anders doen nadenken over onze houding jegens onze aarde en welke denksystemen daar al eeuwen aan ten grondslag liggen. Ik ben mijn eigen mening en houding gaan herzien. Denken dat we zelf toch geen verschil kunnen maken is tegenwoordig een slap excuus.
Reactie Smedes:
Deze reactie vind ik hartverwarmend. Dat is precies waar ik het als docent voor doe. En dan maar hopen dat dit ook voor haar omgeving aanstekelijk werkt, zodat ze met haar opgedane inzichten ook anderen tot zelf nadenken weet aan te zetten!
Personalia:
Dr. Taede A. Smedes (Drachten 1973) is theoloog, godsdienstfilosoof en schrijver. Hij is docent Systematische Theologie aan de Faculteit Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen van de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij heeft zich met name gespecialiseerd in vraagstukken op het snijvlak van theologie en natuurwetenschap en heeft daarover een heel aantal publicaties en boeken op zijn naam staan.