1. Hoe maakt de docent het onderwijs en daarmee de wereld duurzamer?
Eigen intrinsieke motivatie. Vernieuwer. Altijd al heeft Edzard de wens gevoeld dat iedereen in welzijn kan leven. Met het vooruitzicht dat toekomstige generaties dit ook kunnen: een duurzame samenleving. Vanuit deze wens heeft hij als docent en onderzoeker vijf jaar geleden het initiatief genomen om binnen de opleidingen Chemie en Chemische Technologie de leerlijn duurzaamheid te ontwikkelen met als missie om chemici en chemisch technologen op te leiden die bijdragen aan een duurzame samenleving en om tegelijkertijd helder te maken hoe hij, naast in zijn rol als docent, persoonlijk in zijn eigen dagelijks leven kan bijdragen. Hij is begonnen met de veelheid aan informatie over duurzaamheid, zoals verstrekt door internationale organisaties en de vakliteratuur, tot zich te nemen. Om deze vervolgens te vertalen in een visie op concrete bijdrages die chemici en chemisch technologen kunnen leveren aan een duurzame samenleving. Tijdens dit proces begon hij blijdschap en enthousiasme te voelen omdat hij zich realiseerde dat zijn wens, een duurzame samenleving, mogelijk is. En omdat deze wens door velen wordt gedeeld. Hij begon zich te realiseren hoe deze samenleving eruit zou kunnen zien. En voorzag dat hij hier met zijn vakkennis, vaardigheden en ervaring zelf actief aan zou kunnen gaan bijdragen. Hij zag in dat op de Hanze de ideale onderwijsstructuur aanwezig is om dit samen met collega’s vorm te gaan geven en hiermee studenten uit te rusten met de benodigde kennis, vaardigheden en houding. Inspirator en rolmodel. Edzard heeft zijn visie gedeeld met het management en collega’s. En voorgesteld om gezamenlijk de leerlijn duurzaamheid te ontwikkelen en te implementeren in het curriculum. Met zijn vriendschappelijke en heldere manier van communiceren heeft hij het team meegenomen. Edzards enthousiasme werd het enthousiasme van het team. Zijn visie werd de visie van het team. Zijn persoonlijke wens werd omgezet naar draagvlak binnen het hele team. En meer! Want de teamleden vulden elkaar aan en zijn de gezamenlijke vakkennis, vaardigheden en creativiteit gaan vertalen naar de huidige leerlijn.
2. Hoe betrekt de docent leerlingen en studenten actief bij duurzaam onderwijs?
Vernieuwer en verbinder. Edzard heeft samen met zijn team een leerlijn neergezet met heldere definities, concrete doelen en integratie van toegepast onderzoek, lectoraten en de chemische industrie in Noord-Nederland. De 17 Sustainable Development Goals (SDG’s) van de VN dienen hierbij als richtlijn. Met de visie dat chemici en chemisch technologen aan de SDG’s bijdragen met innovaties in de energietransitie en circulariteit en met inachtneming van de 9 planetaire grenzen. De lokale chemische bedrijven reageerden enthousiast op zijn uitnodiging om hierin samen te werken. Hiermee werd helder dat de opleiding beantwoordt aan de vraag van het werkveld naar ‘duurzame’ professionals. En wordt recht gedaan aan het uitgangspunt dat Chemie en Chemische Technologie beroepsopleidingen zijn. De leerlijn is verweven met meerdere modules per leerjaar en start direct in jaar 1. Edzard heeft aangestuurd op de krachtige combinatie van twee strategieën: bestaande vakinhoud en onderwijsonderdelen zijn vertaald naar bijdrages aan een duurzame samenleving. Aanvullend zijn recente, urgente wetenschappelijke ontwikkelingen, en actuele regionale bewegingen, op gebied van duurzaamheid geïntegreerd. De leerlijn is gekoppeld aan het Hanze SDG ambassador programme. Studenten worden in jaar 1 uitgenodigd zich te verhouden tot duurzaamheid en zelf te beargumenteren aan welke SDG’s chemici en chemisch technologen kunnen bijdragen. Bovendien voeren ze praktische experimenten uit op het gebied van de energietransitie (rendement zonnecellen) en circulariteit (compostering van plastics). Studenten reageren hier enthousiast op omdat het toegepast onderzoek is dat relateert aan actuele maatschappelijke uitdagingen. De resultaten worden met elkaar gedeeld met presentaties en posters (Zie onderstaande poster ‘Van Plastic Naar Compost’). Hierbij is het onderzoek van drie verschillende lectoraten (onderzoeksgroepen) direct geïntegreerd. Ook bezoeken studenten bedrijven zoals DNV (een wereldwijde expert op het gebied van onafhankelijke kwaliteitsborging en risicobeheer, die adviseert over de veilige overstap naar duurzame energie zoals waterstof). Edzard ziet dat hier een levendige uitwisseling tussen studenten en professionals ontstaat. Waarbij de studenten zichtbaar gegrepen zijn door de urgentie van de energietransitie en tegelijkertijd door de voorgespiegelde oplossingen. Een teken van de intrinsieke motivatie van studenten, en van hoop! Hoop dat we met z'n allen de energie-uitdaging aankunnen! De betrokkenheid en frisse blik van de studenten geeft inspiratie aan de DNV-professionals met als reactie een aanbod voor gastcolleges. Naast het geven van theorielessen en het begeleiden van practica draagt Edzard zijn visie uit naar studenten (en collega’s) via diverse toegankelijke kanalen: Duurzaamheid in het onderwijs en De noodzaak van groene chemie.
3. Hoe helpt de docent leerlingen en studenten om zelf duurzame keuzes te maken en actie te ondernemen (handelingsperspectief)?
Edzard ontwikkelde de keuzemodule Toegepaste Circulaire Chemie waarmee de 12 principes van Circulaire Chemie en Economie worden uitgewerkt (Slootweg et al, Nature Chemistry, 2019). De studenten richten zich hierbij op thema’s als PFAS, het pesticide glyfosaat en kledingrecycling. In jaar 2 gaan de studenten naar Chemiepark Delfzijl en de Eemshaven voor de zogenaamde Chemport Challenge. Om met eigen ogen de grootschalige chemische processen te bekijken zoals die daar worden uitgevoerd in de fabrieken van de grote internationaal actieve chemiebedrijven. De studenten worden door de bedrijven geïnformeerd over hoe zij samenwerken om de doelstellingen van het klimaatakkoord van Parijs 2015 te bereiken, en werken in projectgroepen een actuele casus van een bedrijf uit op het gebied van duurzaamheid. Zoals bijvoorbeeld het afvangen van CO2 in de uitstoot van de RWE-kolencentrale in de Eemshaven. De belangrijkste uitdaging voor dit bedrijf. En het verwaarden van een afvalstroom bij Bio-BTX. Een essentiële bijdrage aan het verhogen van het circulaire karakter van het innovatieve plastic-recycling proces ontwikkeld binnen dit bedrijf. Tijdens het afsluitende symposium leggen de studenten hun bevindingen en adviezen voor aan elkaar, docenten en bedrijfsleiders. Wanneer van de eerste schroom bekomen gaan de studenten ‘aan’ tijdens deze challenge omdat ze ervaren dat duurzaamheid ‘realiteit’ is, en dat de bedrijfsleiders luisteren naar hun adviezen en er echt iets mee gedaan wordt. Tijdens de nieuwe module circulaire polymeren gaan de studenten aan de hand van eigen literatuuronderzoek, en met zelfuitgezochte experimenten, op het laboratorium op zoek naar nieuwe manieren van plastic-recycling. Activator. Ook komen diverse mogelijkheden voorbij om in het persoonlijk leven bij te dragen aan een duurzamere samenleving. Waarbij er voor wordt gewaakt dat studenten niet worden ‘geframed’ maar hun gevoel van vrijheid en het proces van ‘zelf-ontdekken’ behouden. De autonomie van studenten wordt zo aangesproken. Edzard geeft vijf redenen waarom professioneel en persoonlijk bijdragen loont. Bijvoorbeeld: je bent een voorbeeld en je gedrag wordt gekopieerd, en het bijdragen aan de oplossing in plaats van aan het probleem geeft een innerlijk welbehagen en positieve energie: een spiraal omhoog. Deze verdieping heeft Edzard zelf ook aangezet tot gedragsveranderingen in zijn persoonlijke leven. Inspirator, Integrale opvatting Edzard en collega’s brengen de urgentie van duurzaamheid over op studenten zodat een, soms tot dan toe onbewuste, intrinsieke motivatie wordt aangeboord. Ze krijgen zichtbaar het gevoel hun toekomst te kunnen vormgeven. Een prachtige vorm van inclusiviteit. Want iedereen, dus ook iedere generatie, kan bijdragen aan een duurzame samenleving!
4. Hoe inspireert de docent anderen binnen én buiten de school om actief mee te doen aan de verduurzaming van het onderwijs?
Bruggenbouwer. Karen Geerts (Manager KennisCentrum Biobased Economy): "Sinds ik Edzard een bezielende lezing zag geven over gedragsverandering en duurzaamheid, wist ik: dit moet verankerd worden in ons onderwijs. Vanuit het Kenniscentrum Biobased Economy hebben we hem gefaciliteerd om een integrale duurzaamheidslijn in het curriculum van de opleidingen Chemie en Chemische Technologie neer te zetten, waarbij hij feilloos alle stakeholders wist mee te krijgen. Edzard weet studenten als geen ander aan te zetten tot denken over hun individuele rol bij mondiale problemen als klimaatverandering. Hij zégt niet alleen dat verandering bij jezelf begint, hij lééft dit ook voor met een aanstekelijke bevlogenheid. Zijn visie dat 'zelf stappen nemen energie geeft' vertaalt hij loepzuiver naar de praktijk, waardoor hij studenten echt in beweging krijgt." Door: Digna Kuenen – Tweedejaars studente Chemie Als je aan Edzard denkt, denk je direct aan duurzaamheid en circulaire chemie. Het is bij hem geen los ‘vak’, maar een rode draad die door de hele opleiding loopt. Voordat ik aan deze studie begon, was ik eerlijk gezegd niet zo bewust bezig met duurzaamheid, maar door de leerlijn van Edzard is dat echt veranderd. Wat Edzard zo goed doet, is dat hij ons als studenten echt de ruimte geeft voor eigen input. In het eerste jaar mochten we meedenken over de opzet van een project naar de afbreekbaarheid van plastics. Hij vroeg ons: 'Hoe denken júllie hierover? Hoe zouden jullie dit aanpakken?'. Die vrijheid werkte motiverend. We gingen creatief aan de slag met 3D-printers, analyseerden afbraakprocessen in verschillende grondsoorten en leerden resultaten wetenschappelijk te onderbouwen in grafieken en posters. Hoewel het onderwerp soms intensief aanwezig is, zorgt Edzard er juist voor dat je een kritische en creatieve blik ontwikkelt. Hij heeft me geholpen te ontdekken waar mijn persoonlijke interesse ligt. Zo heb ik ontdekt dat ik de verduurzaming van medicijnontwikkeling nog interessanter vind dan recyclen. Door de manier waarop Edzard de leerlijn heeft neergezet, ben ik nu zelfs serieus aan het overwegen om de minor Circulaire Chemie te gaan volgen. Hij heeft me niet alleen geprikkeld om na te denken, maar ook om echt in beweging te komen!
5. Met wie werkt de docent buiten de school samen?
- Lokale bedrijven - Anders, ...
In jaar 3 en 4 zijn er de minoren Circulaire Chemie en Renewable Energy, Materials & Processing (5 maanden). Hier voeren de studenten toegepast onderzoek uit dat wordt ingebracht door een lokaal bedrijf of het KennisCentrum BioBased Economy (KCBBE). Samen met bedrijven in Delfzijl en Eemshaven werkt het KCBBE aan de transitie naar een Noordelijke biobased economy op groene energie. Zo krijgen de studenten een adequaat beeld van wat er regionaal in hun beroepsveld speelt aan duurzame ontwikkelingen, en krijgen ze zicht op welke rol zij hierin als professional kunnen spelen. Bovendien dragen ze zo tijdens hun studie al bij aan verduurzaming van de maatschappij in het algemeen en van de chemische sector in het bijzonder. In jaar 4 kunnen de studenten tijdens een stage- en/of afstudeeronderzoek (10 maanden) bij een bedrijf of instituut de opgedane vakkennis en vaardigheden verder inzetten en ontwikkelen. Bijvoorbeeld: ontwikkeling van een methode om PFAS uit drinkwater te halen (Vitens) en van een methode voor verwijdering van fosfor uit slib om vissterfte tegen te gaan (Wetsus). Edzard werkt samen met internationale organisaties zoals BeyondBenign voor Green Chemistry educatie en LEAF voor het verduurzamen van de eigen laboratoria. Verder bezoekt Edzard middelbare scholen om aspirant-studenten bewust te maken van hun rol in de toekomst. Testimonial: De kracht van verbinding in de Noordelijke chemie Door: Dr. André Heeres – Lector Biobased Chemie & Refinery (KCBBE, Hanze) en werkzaam in het bedrijfsleven. Vanuit mijn dubbelrol in zowel het lectoraat als het bedrijfsleven heb ik gezien hoe Edzard Geertsema onderwijs, onderzoek en industrie op een unieke manier verbindt. Binnen de Noordelijke chemieclusters is hij een onmisbare schakel die studenten koppelt aan lopende onderzoeksprogramma’s en concrete bedrijfsvraagstukken. Het effect van zijn aanpak is tweeledig: hij weet studenten te boeien en te overtuigen van de noodzaak van een circulaire transitie, waardoor zij zichtbaar in beweging komen. Tegelijkertijd ervaren bedrijven de bijdrage van deze studenten als verfrissend, out-of-the-box en bovendien direct toepasbaar. Met initiatieven zoals de Chemport Challenge creëert Edzard een ideale koppeling tussen het Noordelijke werkveld en toekomstig talent; hij is hiermee de drijvende kracht achter de vergroening van onze chemische sector. Tot slot: Edzard is dankbaar dat zijn initiatief heeft geleid tot een krachtig platform waarop hij, samen met competente en geweldige collega’s, met de innovatieve lectoraten en met de vernieuwende regionale bedrijven & industrie, intrinsiek gemotiveerde studenten kan opleiden die bijdragen aan een duurzame samenleving.
6. Vertel waarom je deze docent waardeert en hoe deze docent jou inspireert in het verduurzamen van het onderwijs.
Referentie van Dr. Jeffrey Buter (docent-onderzoeker binnen de Hanze-onderzoeksgroep Biobased Chemistry & Refinery): Edzard is een schoolvoorbeeld van een docent duurzaamheid. Sinds mijn aanstelling bij de Hanze drieënhalf jaar geleden heb ik Edzard leren kennen als een bevlogen en gepassioneerd chemicus die duurzaamheid ademt en uitstraalt. Momenteel heb ik het privilege om samen met Edzard invulling te geven aan het vak ‘Katalyse en Bio-organische Chemie’, onderdeel van de onderzoeksminor ‘Circulaire Chemie’. Gedreven door zijn passie, en gebruikmakend van zijn diepgaande vakinhoudelijke kennis zie ik hoe Edzard op een unieke wijze fundamentele moleculaire principes van onder andere klimaatverandering, vervuiling, en microplastics verweeft met de vakinhoud. Zijn aanstekelijk enthousiasme gekoppeld aan zijn deskundigheid hebben mij geïnspireerd om deel te nemen aan zijn duurzaamheidsmissie. Edzard heeft een duidelijke visie voor de duurzaamheidsleerlijn binnen de opleidingen Chemie en Chemische Technologie. Om zijn missie te bewerkstelligen zie ik dat Edzard bedachtzaam te werk gaat om bewustzijn te creëren, bij zowel collega-docenten als studenten, van het belang van duurzaamheid, en hoe wij als chemici een cruciale rol spelen in het verwezenlijken van een duurzame en circulaire samenleving. In combinatie met zijn benaderbaarheid en het openstaan voor nieuwe ideeën, weet Edzard te inspireren en een team om zich heen te bouwen om zijn missie te realiseren. Naast zijn bijdrages binnen het onderwijs, heeft Edzard gelijkgestemden gevonden binnen het lectoraat Biobased Chemistry & Refinery van Dr. André Heeres. Er is hier een synergie ontstaan waarin Edzard een spil in het web is. Zo heeft Edzard binnen de SPRONG-subsidie een significante kwaliteitsimpuls aan het lectoraat gegeven op het gebied van profilering en positionering van de onderzoeksgroep. Het is indrukwekkend wat Edzard, als initiatiefnemer en kartrekker van de duurzaamheidsleerlijn, heeft weten op te zetten. Nu ik eigenhandig zie hoe Edzard zijn kwaliteiten als bruggenbouwer en betrouwbare samenwerkingspartner inzet om duurzaamheid in te bedden in de opleidingen, verbaast het mij niets dat hij dit heeft weten te bewerkstelligen. De Hanze mag trots zijn op een docent als Edzard. Hij is zonder overdrijven een sleutelfiguur voor het integreren van duurzaamheid in de Chemie en Chemische Technologie opleidingen. Ik sta achter zijn nominatie want in Edzard vinden we een boegbeeld voor het uitdragen van de duurzaamheidsambities van de Hanze, en van onze samenleving!