1. Hoe maakt de docent het onderwijs en daarmee de wereld duurzamer?
- CURRICULUM - Betrekt de SDG's in de lespraktijk of werkt samen met docenten van andere vakken - PEDAGOGIEK EN DIDACTIEK - Maakt sociale en/of economische ongelijkheid bespreekbaar of gebruikt ervaringsgerichte werkvormen in de klas - GEBOUW EN BEDRIJFSVOERING - Verduurzaamt het aanbod in de kantine of Initieert een groen schoolplein - OMGEVING – Docent geeft buitenonderwijs of nodigt gastsprekers uit
Monique Bokdam maakt het onderwijs – en daarmee de wereld – duurzamer door duurzaamheid niet als los thema te behandelen, maar als fundament onder al haar lessen en handelen. Als docent Stedelijk Groen in Almere en docent Agro-ecologie in Dronten verweeft zij duurzaamheid structureel in haar onderwijs, opdrachten én beoordeling. Wat er concreet gebeurt in haar lessen, is dat studenten niet alleen leren over duurzaamheid, maar er actief naar moeten handelen. Zo laat zij mbo-studenten bij de inrichting van een tuin of terrein bewuste keuzes maken voor materialen en producenten aan de hand van de R-ladder (Refuse, Reduce, Reuse, Repair, Recycle). Studenten onderzoeken de herkomst van producten, vergelijken leveranciers op basis van footprint en leren onderbouwen waarom een keuze toekomstbestendig is. Hierdoor worden duurzaamheid en planetaire grenzen onderdeel van hun professionele standaard. Het effect is zichtbaar in hun houding en vakmanschap: studenten ontwikkelen niet alleen technische vaardigheden, maar ook moreel kompas en systeemdenken. Ze leren dat zij als toekomstig hovenier of agro-ecologisch ondernemer directe invloed hebben op biodiversiteit, bodemkwaliteit, grondstoffengebruik en sociale rechtvaardigheid. Monique werkt hierin samen met haar studenten, collega-docenten en de schoolleiding. Buiten het klaslokaal zet zij zich actief in om de school zelf te verduurzamen. Ze initieert vergroening van het schoolterrein en laat studenten bijvoorbeeld buitenmeubilair maken van afvalhout – waarmee circulariteit tastbaar wordt. Daarnaast stelt zij in het docententeam en richting management positief-kritische vragen over beleid, reisbewegingen en de footprint van gebruikte producenten. Daarmee beïnvloedt zij niet alleen studenten, maar ook de organisatiecultuur. Door onderwijs, praktijk en organisatieverandering met elkaar te verbinden, leidt Monique studenten op tot professionals die handelen binnen planetaire grenzen en rekening houden met toekomstige generaties. Dat maakt haar onderwijs – en daarmee de wereld – aantoonbaar duurzamer.
2. Hoe betrekt de docent leerlingen en studenten actief bij duurzaam onderwijs?
- CURRICULUM - Betrekt de SDG's in de lespraktijk of werkt samen met docenten van andere vakken - PEDAGOGIEK EN DIDACTIEK - Maakt sociale en/of economische ongelijkheid bespreekbaar of gebruikt ervaringsgerichte werkvormen in de klas - GEBOUW EN BEDRIJFSVOERING - Verduurzaamt het aanbod in de kantine of Initieert een groen schoolplein
Monique betrekt haar studenten actief bij duurzaam onderwijs door hen niet alleen kennis te laten opnemen, maar hen mede-eigenaar te maken van duurzame keuzes en processen. In haar lessen Stedelijk Groen in Almere en Agro-ecologie in Dronten werken studenten aan praktijkopdrachten waarbij duurzaamheid een expliciet beoordelingscriterium is. Concreet betekent dit dat studenten bij ontwerp- en inrichtingsopdrachten zelf onderzoek doen naar materialen, leveranciers en productieketens. Aan de hand van de R-ladder analyseren zij welke keuzes het meest circulair en toekomstbestendig zijn. Ze onderbouwen hun afwegingen en bespreken deze met elkaar in de klas. Hierdoor ontstaan inhoudelijke gesprekken over impact, biodiversiteit, sociale rechtvaardigheid en planetaire grenzen. Het effect is dat studenten leren kritisch te denken, verantwoordelijkheid te nemen en hun keuzes professioneel te verantwoorden. Ook buiten het klaslokaal betrekt Monique haar studenten actief. Zo initieerde zij projecten waarbij studenten buitenmeubilair maakten van afvalhout voor de school. Studenten waren hierbij niet alleen uitvoerend, maar dachten mee over ontwerp, materiaalgebruik en herkomst. Dit maakte circulariteit tastbaar en zichtbaar op het schoolterrein. Daarnaast neemt zij haar studenten regelmatig mee naar het biologisch-dynamische landbouwbedrijf waarvan zij mede-eigenaar is. Daar krijgen zij inzicht in duurzame dilemma’s in de praktijk: hoe combineer je ecologie, economie en sociale verantwoordelijkheid? Door hen in gesprek te laten gaan over deze vraagstukken, verbindt zij theorie en realiteit. Monique werkt hierin samen met collega’s, het docententeam en de schoolleiding, maar vooral met haar studenten zelf. Door hen actief te laten onderzoeken, ontwerpen, bouwen, bevragen en reflecteren, leidt zij jongeren op tot professionals die duurzaamheid niet als verplichting zien, maar als vanzelfsprekend onderdeel van hun vak.
3. Hoe helpt de docent leerlingen en studenten om zelf duurzame keuzes te maken en actie te ondernemen (handelingsperspectief)?
- CURRICULUM - Betrekt de SDG's in de lespraktijk of werkt samen met docenten van andere vakken - PEDAGOGIEK EN DIDACTIEK - Maakt sociale en/of economische ongelijkheid bespreekbaar of gebruikt ervaringsgerichte werkvormen in de klas - PROFESSIONELE ONTWIKKELING – Docent ontwikkelt representatief en inclusief lesmateriaal of helpt leerlingen met het begrijpen van systemen - OMGEVING – Docent geeft buitenonderwijs of nodigt gastsprekers uit
Monique Bokdam helpt haar studenten om zelf duurzame keuzes te maken door ze actief te betrekken bij beslissingen en opdrachten waarin duurzaamheid centraal staat. In haar lessen Stedelijk Groen en Agro-ecologie krijgen studenten praktijkgerichte opdrachten waarbij ze moeten afwegen hoe hun keuzes impact hebben op milieu, biodiversiteit en sociale verantwoordelijkheid. Bijvoorbeeld bij de inrichting van een tuin of schoolterrein onderzoeken zij verschillende leveranciers en materialen, waarbij de R-ladder hen helpt te kiezen voor de meest circulaire en duurzame optie. Zo ervaren studenten direct dat hun keuzes betekenis hebben en leren ze deze onderbouwen met argumenten over milieu, herkomst en footprint. Daarnaast stimuleert Monique handelingsperspectief door opdrachten te koppelen aan tastbare resultaten. Studenten maken bijvoorbeeld buitenmeubilair van afvalhout, ontwerpen ecologische plantenranden of voeren beheer uit op de schoolgrond. Deze opdrachten laten zien dat duurzaam handelen concreet effect heeft en geven studenten vertrouwen om zelf initiatief te nemen. Op het biologisch-dynamische landbouwbedrijf waarvan Monique mede-eigenaar is, laat ze studenten zien hoe duurzame keuzes in de praktijk worden gemaakt. Ze bespreken bijvoorbeeld hoe waterbeheer, biodiversiteit of social return geïntegreerd kan worden in bedrijfsvoering. Door studenten mee te nemen in dilemma’s en afwegingen ervaren zij dat duurzame keuzes vaak complex zijn, maar wel haalbaar en invloedrijk. Door deze aanpak leren studenten dat duurzaamheid niet alleen theorie is, maar een actief onderdeel van hun beroepspraktijk. Ze ontwikkelen het vermogen om zelfstandig keuzes te maken, kritisch te reflecteren en actie te ondernemen. Monique werkt hierin nauw samen met studenten, collega-docenten en schoolleiding, waardoor duurzaamheid een gedeeld doel wordt en studenten gestimuleerd worden om hun kennis en handelen direct in de praktijk toe te passen.
4. Hoe inspireert de docent anderen binnen én buiten de school om actief mee te doen aan de verduurzaming van het onderwijs?
- CURRICULUM - Betrekt de SDG's in de lespraktijk of werkt samen met docenten van andere vakken - GEBOUW EN BEDRIJFSVOERING - Verduurzaamt het aanbod in de kantine of Initieert een groen schoolplein - PROFESSIONELE ONTWIKKELING – Docent ontwikkelt representatief en inclusief lesmateriaal of helpt leerlingen met het begrijpen van systemen - OMGEVING – Docent geeft buitenonderwijs of nodigt gastsprekers uit
Monique Bokdam inspireert anderen binnen en buiten de school door duurzaamheid zichtbaar, praktisch en bespreekbaar te maken. Binnen het docententeam en de schoolorganisatie laat ze voortdurend zien hoe kleine en grote duurzame keuzes impact hebben. Ze stelt op een positief-kritische manier vragen over beleid, zoals de ecologische voetafdruk van leveranciers, reisgedrag en materiaalgebruik, en stimuleert zo collega’s en leidinggevenden om bewuste keuzes te maken. Door voorbeelden te tonen – zoals het maken van buitenmeubilair van afvalhout of het aanleggen van ecologische randen op schoolterreinen – laat ze zien dat verduurzaming haalbaar en tastbaar is, en nodigt ze anderen uit om actief mee te doen. Daarnaast betrekt ze studenten bij deze initiatieven, waardoor het enthousiasme van jongeren de hele school bereikt. Studenten zien in de praktijk dat hun handelen effect heeft, en dat inspireert docenten, begeleiders en andere medewerkers om duurzaamheid concreet vorm te geven. Haar aanpak versterkt een cultuur van gezamenlijk leren, experimenteren en verbeteren. Ook buiten de school heeft Monique impact. Als mede-eigenaar van een van de grootste biologisch-dynamische landbouwbedrijven van Nederland deelt ze haar kennis en ervaringen met bezoekers, collega-ondernemers en studenten. Ze bespreekt duurzame dilemma’s in de bedrijfsvoering, zoals biodiversiteitsbeheer en social return, en laat zien hoe duurzaam handelen economisch en ecologisch kan samengaan. Door praktijkvoorbeelden en ervaringen te delen, inspireert ze een bredere gemeenschap om duurzaamheid serieus te nemen en actief te implementeren in hun eigen context. Op deze manier creëert Monique een kettingreactie van inspiratie: ze motiveert studenten, collega’s, schoolleiding én externe partners om samen bij te dragen aan een duurzamere wereld. Haar enthousiasme, kennis en voorbeeldwerking maken haar een rolmodel voor iedereen die onderwijs en praktijk wil verbinden met echte verduurzaming. Monique doet jaarlijks een aantal dagen bedrijfsstage in de branche waarvoor ze haar studenten opleidt. Zo blijft ze bij met wat er in de branche gebeurt. Voor haar stages kiest ze bedrijven en organisaties die actief bezig zijn met duurzaamheid. Ze stimuleert haar collega's dit ook te doen en de good practices mee terug te nemen naar school.
5. Met wie werkt de docent buiten de school samen?
- Buurtbewoners - Burgerinitiatieven - Gemeenten - Provincie - Natuur en Duurzaamheids-Educatiecentra - Lokale bedrijven
Buiten de school werkt Monique Bokdam vooral samen met verschillende groepen om duurzaamheid in de praktijk te laten zien en ervaren: Monique zet haar netwerk van bedrijven, branche organisaties, lokale overheden, NGO's actief in bij het creëren van een activerende leeromgeving voor haar studenten. Zo ervaren zij direct de impact van keuzes in een echte werkomgeving. Voorbeelden hiervan zijn de opdracht aan studenten voor het ontwerpen (en uitvoeren) van groene schoolpleinen bij basisscholen of een project waarbij studenten basisschool leerlingen begeleiden bij minimoestuintjes. Community en geïnteresseerde groepen – Ze ontvangt regelmatig groepen van buiten, inclusief professionals en scholieren, om rondleidingen en workshops te geven over duurzaamheid, ecologie en circulaire landbouw. Door deze samenwerkingen inspireert ze mensen buiten het onderwijs om zelf duurzame keuzes te maken en actief bij te dragen aan een duurzamere samenleving.
6. Vertel waarom je deze docent waardeert en hoe deze docent jou inspireert in het verduurzamen van het onderwijs.
Ik waardeer Monique Bokdam enorm vanwege haar oprechte en actieve betrokkenheid bij duurzaamheid. Wat haar bijzonder maakt, is dat ze niet alleen praat over een duurzame wereld, maar deze ook concreet vormgeeft in onderwijs, praktijk en organisatie. Ze laat zien dat duurzaamheid niet een theoretisch onderwerp is, maar een leidraad voor keuzes, handelen en samenwerking. Haar manier van werken inspireert mij doordat zij studenten en collega’s actief betrekt bij het ontdekken, maken en toepassen van duurzame oplossingen. Door opdrachten zo in te richten dat studenten keuzes moeten maken op basis van de R-ladder, leren ze verantwoordelijkheid nemen en kritisch nadenken over de impact van hun handelen. Het feit dat zij ook buiten het klaslokaal, op haar biologisch-dynamische landbouwbedrijf, studenten en bezoekers meeneemt in praktijkdilemma’s, laat zien hoe theorie en praktijk elkaar versterken. Dit geeft mij nieuwe ideeën over hoe ik leerlingen kan laten ervaren dat hun handelen betekenisvol is en daadwerkelijk bijdraagt aan een duurzame samenleving. Daarnaast waardeer ik haar vermogen om binnen de school een cultuur van duurzaamheid te creëren. Ze stelt op een positieve, maar kritische manier vragen aan het docententeam en de schoolleiding, deelt voorbeelden van praktische initiatieven en stimuleert anderen om mee te doen. Hierdoor voel ik me gemotiveerd om zelf ook stappen te zetten, collega’s te betrekken en kleine én grote veranderingen in mijn lessen en schoolomgeving door te voeren. Monique inspireert me vooral door haar voorbeeldwerking: ze laat zien dat het verbinden van onderwijs, praktijk en organisatie niet alleen mogelijk is, maar ook effect heeft op studenten, collega’s en de bredere samenleving. Haar passie en daadkracht laten zien dat één persoon een kettingreactie kan veroorzaken richting een duurzamer onderwijs en een duurzamere wereld. Hierdoor ben ik zelf meer gemotiveerd, creatief en ambitieus geworden in het integreren van duurzaamheid in mijn eigen onderwijspraktijk.